01
De dienstplicht is nooit weggeweest
De dienstplicht bestaat nog steeds, voor iedereen van 17 tot 45 jaar. Sinds 1997 is alleen de opkomstplicht opgeschort: je hoeft je niet te melden. Sinds 2020 geldt de dienstplicht ook voor vrouwen. Jongens én meisjes dus.
Iedereen die 17 wordt, krijgt een dienstplichtbrief. Sinds september 2025 zit daar een vragenlijst van Defensie bij, naar bijna 200.000 jongeren per jaar. Volgens Defensie gaat het om je interesses, werkmotivatie en fitheid. Het invullen was vrijwillig, zonder gevolgen.
Defensie heeft je adres al en wil nu weten hoe fit je bent.
02
"Niet nodig", zeiden ze
In september 2025 zei toenmalig staatssecretaris Tuinman over een opkomstplicht:
"Zoals het er nu naar uitziet komen we prima aan onze getallen en hebben we een verplichting, in de zin van een opkomstplicht, niet nodig."Staatssecretaris Gijs Tuinman, NPO Radio 1, 22 september 2025
Het Zweedse model, met een verplichte vragenlijst en keuring, wilde Nederland "bewust" niet volgen. Een jaar later ligt dat model gewoon op tafel.
Een jaar. Zo lang duurde "niet nodig".
03
De ladder
Op 11 september 2026 stuurde staatssecretaris Derk Boswijk (CDA) het Dienmodel naar de Tweede Kamer. Daarin staat een escalatieladder. Elke trede is verplichtender dan de vorige:
- 1Vrijwillig de vragenlijst invullen (nu)
- 2Verplicht de vragenlijst invullen
- 3Verplicht reageren op een uitnodiging
- 4Verplicht meedoen aan een selectie en keuring
- 5Verplicht in dienst
Elke trede is klein. Samen is het de kazerne.
04
Het Dienmodel: wie, wanneer, hoe lang
De huidige algemene dienstplicht moet binnen drie jaar worden vervangen door een selectieve opkomstplicht. Defensie roept dan alleen op wie het op dat moment nodig heeft. Het gaat om jongeren van 18 tot 27 jaar, met een opleiding van zes maanden: de "Nationale Weerbaarheidstraining".
Wanneer mag het? Als de internationale spanningen zo oplopen dat er extra militairen nodig zijn. Of als Defensie meer taken krijgt, bijvoorbeeld extra NAVO-taken. Die taken neemt Nederland zelf op zich.
En wie weigert? Dan volgt straf. Welke straf, moet het kabinet nog uitwerken. Boswijk noemt "positieve prikkels, sancties, eventuele tegemoetkomingen, rechtsbescherming en de verwerking van persoonsgegevens".
Wie weigert, krijgt straf. Alleen de hoogte staat nog open.
05
"Zo lang mogelijk vrijwillig"
Boswijk benadrukt in zijn brief dat het streven blijft om
"zo lang mogelijk in een vrijwillig model te blijven."Staatssecretaris Derk Boswijk, Kamerbrief Inrichting selectieve opkomstplicht, 11 september 2026
Lees het nog eens. Niet "vrijwillig". Zo lang mogelijk vrijwillig. Dat is geen belofte, dat is een aankondiging met een houdbaarheidsdatum. Wie de spanningen opvoert en de NAVO-taken uitbreidt, bepaalt zelf wanneer "zo lang mogelijk" voorbij is.
Vrijwillig, met een houdbaarheidsdatum.
06
De wet ligt al in de Kamer
Op 24 juni 2026 diende minister van Defensie Dilan Yeşilgöz de Wet op de defensiegereedheid in: regels over de gereedstelling van de krijgsmacht. De Defensiecommissie vroeg om het plenaire debat met spoed in te plannen. Voor de verplichte treden van de ladder moet daarnaast de Kaderwet dienstplicht worden aangepast.
Stand op 18 oktober 2026: het plenaire debat en de stemming over de wet moeten nog plaatsvinden. Er is dus nog tijd om je stem te laten horen.
Met spoed. Over jouw kinderen.