01
Eén wet, heel veel uitzonderingen
Op 23 juni 2026 diende het kabinet de Wet op de defensiegereedheid in, kortweg Wodg (Kamerstuk 36 970). Het doel: de krijgsmacht sneller klaar maken voor oorlog. Het middel: Defensie mag afwijken van regels die voor ieder ander gewoon gelden.
Het gaat om twee soorten regels. Die over jouw gegevens, en die over onze leefomgeving: natuur, milieu, inspraak. Het kabinet heeft de Kamer om spoed gevraagd. Een stemming kan nog dit jaar komen.
Gereedheid gaat voor alles. Ook voor jou.
02
Je seksleven, je partij, je vakbond
De AVG beschermt een aantal gegevens extra streng, omdat misbruik ervan zo veel schade doet. Artikel 4.5 van de Wodg somt ze op, en laat Defensie ze toch verwerken:
- je seksuele leven en je seksuele gerichtheid
- je politieke opvattingen
- je lidmaatschap van een vakbond
- je geloof of levensovertuiging, je etnische afkomst
- je gezondheid, je DNA, je biometrie en je strafrechtelijk verleden
De voorwaarde: het moet "onvermijdelijk" zijn voor de gereedheid van de krijgsmacht. Wanneer dat zo is, bepaalt Defensie zelf. Bij oefeningen en simulaties mag het zelfs met gegevens van ambtenaren.
Wat heeft een leger te zoeken in je slaapkamer?
03
De AVG geldt even niet
Artikel 4.4 zet een flink deel van de privacywet buiten werking. Niet alleen de artikelen over bijzondere en strafrechtelijke gegevens, maar het hele hoofdstuk met de rechten van betrokkenen: het recht om te weten wat er over je wordt bijgehouden, om het te laten verbeteren of te laten wissen. De wet geeft er een eigen, smallere regeling voor terug, met ruime weigergronden.
En is dat nog niet genoeg, dan mag de minister bij besluit nog verder afwijken als iets de gereedheid onaanvaardbaar zou vertragen. De Autoriteit Persoonsgegevens krijgt dan alleen een bericht.
Defensie mag gegevens halen uit openbare bronnen, bij derden, bij AIVD en MIVD en bij bondgenoten, mag ze voor een ander doel hergebruiken en mag ze tot zes jaar bewaren: twee jaar, twee keer te verlengen. Ook hele bestanden in bulk zijn toegestaan, als de minister daarvoor tekent.
Je rechten bestaan, tot de minister ze in de weg vindt staan.
04
En dan delen
Volgens artikel 4.13 mag Defensie de gegevens doorgeven aan andere ministers, AIVD en MIVD, politie, marechaussee, het Openbaar Ministerie, burgemeesters en andere belanghebbenden. En aan bondgenoten, voor militaire samenwerking. In spoedgevallen mag de minister ook breder delen.
Er staan waarborgen in: niet delen als dat iemands leven of grondrechten in gevaar brengt, en zo veel mogelijk gepseudonimiseerd. Maar wie bepaalt of dat risico er is? Dezelfde minister die de gegevens wil delen.
Eenmaal bij een bondgenoot, nooit meer terug.
05
Natuur op de tweede plaats
Voor boeren, bouwers en gemeenten geldt de Omgevingswet, met strenge regels voor Natura 2000-gebieden en stikstof. De Wodg voegt een eigen afdeling aan die wet toe. Het kabinet mag per algemene maatregel van bestuur Defensie vrijstellen van een hele reeks regels, vijf jaar lang, één keer te verlengen.
Valt een natuurtoets negatief uit, dan mag het toch, om dwingende redenen van nationale veiligheid (artikel 19.24). Een milieueffectrapportage hoeft niet als die Defensie zou schaden. Er moet wel een compensatieprogramma komen, maar essentiële taken van Defensie mogen daardoor niet onnodig worden vertraagd.
De provincie Gelderland noemt het een mogelijke vrijbrief voor stikstof, midden op de Veluwe, het grootste Natura 2000-gebied van Nederland. Voor een boer naast de kazerne gelden intussen gewoon alle regels.
De boer moet inkrimpen. De tank mag door.
06
Geen inspraak, minder rechtsbescherming
Normaal mag je als omwonende je zienswijze geven voordat de overheid een besluit neemt. Bij een zogeheten gereedstellingsbesluit vervalt dat recht (artikel 19.31). Gemeenten en provincies krijgen vier weken van tevoren bericht en mogen advies geven. Meer niet.
Wie in beroep gaat, mag na de beroepstermijn geen nieuwe argumenten meer aanvoeren. Bovendien kan de regering met een "vangnetbepaling" (artikel 8.1) tijdelijk vrijwel elke wettelijke regel buiten werking zetten als die oefeningen of materieel ophoudt. Beide Kamers kunnen dat wel tegenhouden, maar alleen als ze binnen twee weken bezwaar maken.
"Het geeft Defensie nu teveel een vrijbrief."Rogier Kegge, universitair docent in Leiden, bij EenVandaag, november 2025
Eerst oefenen, dan pas vragen stellen.
07
Gif, uitstoot en geheimen
Defensie krijgt ook vrijstellingen van de Europese regels voor gevaarlijke chemicaliën (REACH en CLP, artikel 3.5). En informatie over de uitstoot van Defensie mag geheim blijven, op grond van veiligheid en internationale betrekkingen (artikel 3.6).
Dat past in een oud patroon. Internationaal hoeven landen de uitstoot van hun legers al nauwelijks te melden; in het Klimaatakkoord van Parijs is dat vrijwillig gebleven. Terwijl burgers hun auto, hun cv-ketel en hun vlees moeten laten staan, blijft een van de grote vervuilers buiten beeld.
Jij betaalt de klimaatrekening. Het leger hoeft niet eens te zeggen hoe hoog die is.
08
De heide brandt
Op 3 april 2025 ging bij Ede zo’n 130 hectare natuur in vlammen op tijdens een legeroefening, vermoedelijk door een oefengranaat. Het was droog, het waaide hard. De minister zag geen reden om te stoppen met oefenen: oefeningen "gaan altijd gepaard met risico’s".
Dat was onder de huidige regels. Met de Wodg wil Defensie méér laag vliegen, méér schieten en ruimere regels voor munitie en gevaarlijke stoffen. Met minder toetsing vooraf en minder inspraak van wie er naast woont.
Meer oefenen, minder toezicht. Wat kan er misgaan?
09
Wat ze zeggen, wat ze doen
Ze zeggen
- We verdedigen onze vrijheid en democratie
- Privacy is een grondrecht
- Iedereen moet bijdragen aan stikstof en klimaat
Ze doen
- Inspraak en zienswijzen schrappen
- Defensie je seksleven en politieke voorkeur laten verwerken
- Defensie vrijstellen, tot op de Veluwe
Vrijheid verdedigen door haar in te leveren.
